VÖEN necə almaq olar: kripto satan fiziki şəxs üçün vergi uçotu

VÖEN bəyannamədən əvvəlki addımdır

Bir çox adam ilk gəlir vergisi bəyannaməsini doldurmağa başlayanda görür ki, formanın əvvəlində onda olmayan bir nömrə soruşulur. Bu nömrə VÖEN-dir: vergi ödəyicisinin eyniləşdirmə nömrəsi.

Dövlət Vergi Xidmətinin (DVX) 2025-ci ilin avqustunda dərc etdiyi kripto yazısı bu fikirlə bitir: «kriptovalyuta üzrə əməliyyatlardan gəlir əldə edən fiziki şəxslər məcburi qaydada vergi orqanlarında uçota alınmaqla (VÖEN əldə etməklə) öz vergi öhdəliklərini yerinə yetirməlidirlər.»^Mənbə

Verginin necə hesablandığı və bəyannamənin son günü fiziki şəxsin kripto vergisi bələdçisində yazılıb. Bu səhifə yalnız uçotun özünə baxır: Məcəllə nə deyir, hansı qapıdan girilir, əlinizə hansı sənəd keçir.

Kim uçota alınır: Məcəllədə üç qrup fiziki şəxs

Vergi Məcəlləsinin 33-cü maddəsi vergi ödəyicilərinin uçotunu tənzimləyir. Fiziki şəxslərə aid üç müddəa var:^Mənbə

DVX-nin yazısı kripto satışından yaranan fərqi fiziki şəxsin özünün bəyan etdiyi qeyri-sahibkarlıq gəlirinə aid edir. Ona görə adi fiziki şəxs əvvəlcə 33.1-ə baxır; 33.4 gəliri ödəmə mənbəyində tutulmayan şəxslərdən danışır; 33.3 isə fəaliyyətini sahibkarlıq kimi aparanlar üçündür. Hansı tərəfdə olduğunuzu kripto alqı-satqısı nə vaxt sahibkarlıqdır yazısı ilə yoxlayın.

Ərizə nə vaxt verilir

33.4-cü maddə yuxarıdakı üçüncü qrup üçün vaxtı belə yazır: «ərizəni gəlir əldə etmək hüququ yarandığı gündən gec olmayaraq vergi orqanına verməlidirlər».^Mənbə

Bu cümləyə görə ərizə gəlir əldə etmək hüququ yaranana qədər və ya həmin gün verilir, növbəti il bəyannamə vaxtı çatanda yox. Fərdi sahibkar üçün müddəa daha erkəndir: ərizə sahibkarlıq fəaliyyətinə başlanan günədək verilməlidir.

Ərizə verilməyibsə, 33.5-ci maddə işə düşür: vergi orqanı fiziki şəxsi öz təşəbbüsü ilə vergi uçotuna alır və maddədə göstərilən müddətdə ona bu barədə bildiriş göndərir. Yəni «getmədim» demək «siyahıda yoxam» demək deyil. Vaxt artıq ötübsə, ardıcıllıq üçün gecikmiş kripto vergi bəyannaməsi yazısına baxın.

Uçot zamanı hansı məlumat yazılır və ərizə necə verilir

34.1-ci maddə fiziki şəxs uçota alınarkən daxil edilən məlumatları sadalayır: adı, doğulduğu tarix və yer, cinsi, yaşadığı ünvan, şəxsiyyətini təsdiq edən sənədin məlumatları və vətəndaşlığı. Ərizənin forması müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq olunur.^Mənbə

Verilmə üsulu barədə həmin maddədə yazılıb: «elektron və (və ya) kağız formada (uçota alınmaq üçün ərizənin poçt rabitəsi vasitəsilə göndərilməsi istisna olmaqla)». Yəni elektron və ya kağız mümkündür, poçtla göndərmək isə yox.

Onlayn giriş DVX saytının elektron xidmətlər siyahısındadır. Siyahıda «Fiziki şəxsin vergi uçotuna alınması» adlı xidmət var; yanında xidmətin inzibati reqlamenti və istifadəçi təlimatı yüklənə bilir. Eyni siyahıda uçot məlumatlarının dəyişdirilməsi, fəaliyyətin dayandırılması və bərpası, uçotdan çıxarılma kimi fiziki şəxs xidmətləri də göstərilib.^Mənbə Xidmətin keçidi DVX-nin onlayn portalının giriş səhifəsinə aparır; giriş üsulu və ekranlar üçün portalda hazırda göstərilənə baxın.

Hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyətini fiziki şəxs kimi aparmaq istəyən əcnəbilər və vətəndaşlığı olmayan şəxslər üçün 33.3-cü maddədə ayrıca cümlə var: onlar müvafiq icra hakimiyyəti orqanının verdiyi vəsiqə əsasında uçota alınırlar. Azərbaycan vətəndaşı olmayan və sahibkarlıqla məşğul olmayan şəxs hansı sənədin uyğun olduğunu əvvəlcədən DVX-dən soruşmalıdır.

Nömrə nə qədər tez verilir və əlinizə nə keçir

34.2-ci maddə elektron uçotu digər hallardan ayırır. Ümumi halda vergi orqanı ərizə və sənədlər daxil olduqdan sonra maddədə göstərilən müddətdə uçotu aparır və şəhadətnaməni elektron formada göndərir. Fiziki şəxslərin elektron uçotu üçün isə yazılıb: «Fiziki şəxslərin elektron formatda vergi uçotuna alınması dərhal həyata keçirilir» və müvafiq şəhadətnamə onlar üçün ayrıca yaradılmış elektron ünvana real vaxt rejimində göndərilir.^Mənbə

Şəhadətnamənin yeri belə müəyyən edilir: «Şəhadətnamə vergi ödəyicisinin uçotda olmasını təsdiq edən əsas sənəd olmaqla, vergi ödəyicisinə bir dəfə verilir və onda saxlanılır.» İtirildikdə və ya yararsız hala düşdükdə müraciət əsasında yeni nüsxə verilir və üzərində yeni nüsxə olması qeyd edilir. Kağız daşıyıcıda da lazımdırsa, 34.2-1-ci maddəyə görə bunu ərizədə qeyd etmək kifayətdir.

Ödəniş barədə bir cümlə var: «Uçota alınma, yenidən uçota alınma, uçotdan çıxarılma ödənişsiz həyata keçirilir.»^Mənbə Kimsə VÖEN açmaq üçün pul istəyirsə, bu, vasitəçinin xidmət haqqıdır, vergi orqanının rüsumu deyil.

Bir şəxsə bir nömrə və onun yazıldığı sənədlər

34.6-cı maddəyə görə hər vergi ödəyicisinə bütün vergilər üzrə «Azərbaycan Respublikasının bütün ərazisində vahid olan vergi ödəyicisinin eyniləşdirmə nömrəsi (VÖEN) verilir».^Mənbə Kirayə gəliriniz və kripto gəliriniz olması iki nömrə demək deyil.

34.7-ci maddə VÖEN-in mütləq göstərilməli olduğu sənədləri sadalayır: bəyannamələr, vergi haqq-hesabları, müqavilələr, hesab-fakturalar, bank və digər ödəniş sənədləri. Kripto satan fiziki şəxs üçün ilk növbədə gəlir vergisi bəyannaməsi və vergi ödənişi sənədidir. Şəhadətnaməni və nömrəni vergi qeydləri ilə bir qovluqda saxlayın.

Başqasının VÖEN-i ilə bəyannamə verməyin, öz nömrənizi də başqasına verməyin: nömrə uçotda olan konkret şəxsə aiddir.

Ünvan dəyişəndə, məlumat dəyişəndə və uçot artıq lazım olmayanda

Uçot bir dəfəlik iş deyil. 34.3-cü maddə iki dəyişiklik barədə məlumat verməyi tələb edir:^Mənbə

• Yaşadığınız yer dəyişibsə, maddədə göstərilən müddətdə vergi orqanına ərizə verilir və vergi orqanı yenidən uçota alınmanı aparır, yəni əvvəlki vergi orqanından çıxarıb yenisində uçota alır.
• Ərizə formasındakı digər məlumatlar dəyişibsə, bu barədə də müddət ərzində vergi orqanına məlumat verilir.

Uçot tələb edən fəaliyyət qalmayıbsa, 34.4-cü maddə fiziki şəxsə uçotdan çıxarılma ərizəsini elektron və ya kağız formada (yenə poçtsuz) verməyə imkan verir. Elektron xidmətlər siyahısında buna «Fiziki şəxsin vergi uçotundan çıxarılması» uyğun gəlir.^Mənbə Bu addımdan əvvəl həmin il üzrə bəyannamə və ödənişlərin tamamlandığını yoxlayın, təfərrüatı DVX-dən soruşun.

Maddələrdəki gün sayını bu sayt təkrarlamır; 33.5, 34.2 və 34.3-cü maddələrin qüvvədə olan mətnini oxuyun.

Uçotdan əvvəl və sonra yoxlama cədvəli

Tez-tez verilən suallar

Kripto satan fiziki şəxsə VÖEN mütləqdirmi? DVX-nin 2025-ci ilin avqust yazısına görə kripto əməliyyatlarından gəlir əldə edən fiziki şəxslər məcburi qaydada vergi orqanlarında uçota alınmalı və VÖEN əldə etməlidirlər.^Mənbə Vergi Məcəlləsinin 33.1-ci maddəsi də bəyannamə verməli olan rezident fiziki şəxsləri uçota alınanlar sırasında göstərir.^Mənbə

VÖEN almaq pulludurmu? Vergi Məcəlləsinin 34.5-ci maddəsinə görə uçota alınma, yenidən uçota alınma və uçotdan çıxarılma ödənişsizdir.^Mənbə

Onlayn VÖEN almaq nə qədər çəkir? 34.2-ci maddəyə görə fiziki şəxslərin elektron formatda uçota alınması dərhal həyata keçirilir və şəhadətnamə onlar üçün yaradılmış elektron ünvana real vaxt rejimində göndərilir.^Mənbə Portala giriş üsulu üçün DVX-nin hazırkı səhifəsinə baxın.

Ərizə verməsəm, vergi orqanı məni özü uçota ala bilərmi? 33.5-ci maddəyə görə ərizə təqdim etməyən fiziki şəxsi vergi orqanı öz təşəbbüsü ilə uçota alır və ona bildiriş göndərir.^Mənbə

Köçəndə VÖEN dəyişirmi? 34.6-cı maddə ölkənin bütün ərazisində vahid olan bir nömrədən danışır; 34.3-cü maddə isə yaşayış yeri dəyişəndə müddət ərzində ərizə verməyi və yenidən uçota alınmanı tələb edir.^Mənbə

Bu yazı ümumi məlumat xarakteri daşıyır, vergi və ya hüquqi məsləhət deyil. Vergi Məcəlləsinin maddələri və DVX səhifələri 2026-10-10 tarixində yoxlanılıb; müddətlər, dərəcələr və portalın ekranları üçün rəsmi səhifədə hazırda göstərilənə baxın.